Uitstellen: als vermijden even voelt als rust

Die brief ligt al een week op tafel. Die afspraak moet je nog maken, dat formulier nog invullen. Elke dag denk je: morgen. En elke dag voelt het iets zwaarder.

Uitstellen heeft vaak weinig met luiheid te maken. Bij angst is het meestal een manier om een vervelend gevoel even niet te hoeven voelen. Dat werkt ook, maar alleen heel kort.

Wat er vaak gebeurt

Als iets spanning oproept, geeft het wegschuiven ervan direct opluchting. Je lijf ontspant een beetje. Maar de taak verdwijnt niet, en de spanning eromheen groeit.

• De opluchting is kort. Het fijne gevoel van "niet nu" duurt maar even.
• De taak groeit in je hoofd. Hoe langer iets blijft liggen, hoe zwaarder en ingewikkelder het lijkt.
• Er komt een extra laag bij. Naast de spanning over de taak voel je ook nog teleurstelling of ergernis over jezelf.
• Het kost energie. Steeds denken aan wat nog moet, maakt je moe, ook als je er niets aan doet.

Zo kan iets kleins uitgroeien tot een berg die je liever helemaal niet meer ziet.

Het lastige is dat je hoofd leert van die korte opluchting. Elke keer dat wegschuiven even rust geeft, wordt het de volgende keer een nog logischere keuze. Daardoor voelt uitstellen soms bijna automatisch, alsof je er zelf weinig over te zeggen hebt.

Wat je kunt doen

• Maak de eerste stap heel klein. Niet "het formulier invullen", maar "het formulier uit de envelop halen". Begin met iets wat bijna niet mis kan gaan.
• Werk met een korte tijd. Zet een wekker op tien minuten. Daarna mag je stoppen. Vaak blijkt beginnen het moeilijkste deel.
• Kies een vast moment. Zet het in je agenda, op een tijd dat je energie hebt. Dan hoef je niet steeds opnieuw te beslissen.
• Doe het samen. Vraag iemand om erbij te zijn, of even te bellen terwijl je het doet. Gezelschap maakt veel spanning lichter.
• Zoek uit waar je precies tegen opziet. Is het de taak zelf, het antwoord dat je krijgt, of de angst om iets fout te doen? Als je dat weet, kun je die stap gerichter aanpakken.

Mild blijven

Uitstellen is menselijk. Iedereen doet het weleens, en bij spanning nog wat vaker. Jezelf ervoor afkraken helpt meestal niet. Het maakt de taak juist nog beladener.

Probeer het eerder zo te zien: je hoofd probeerde je te beschermen tegen iets wat spannend voelde. Dat is begrijpelijk. Nu mag je jezelf helpen om het toch stap voor stap op te pakken.

Is het gelukt? Streep het dan bewust door en merk hoe dat voelt. Die opluchting is van een ander soort dan die van wegschuiven: rustiger, en hij blijft langer.

Merk je dat uitstellen je leven flink in de weg zit, bijvoorbeeld bij je werk, je geldzaken of je gezondheid? Dan kan het helpen om erover te praten met iemand die je kan ondersteunen.

De taak wordt meestal niet kleiner door te wachten. Wel door te beginnen. Eén klein stapje vandaag is genoeg.